Een collectie in beeld


De Stichting Keramisch Museum Goedewaagen heeft inmiddels een collectie van ca 4000 stuks aardewerk, variërend van sieraardewerk tot serviesgoed, van tegel tot tegeltableau en van Goudse pijp tot miniatuurhuisje. De op zaal gepresenteerde collectie beslaat om en nabij 800 stuks die tezamen het verhaal vertellen over de Nederlandse aardewerkproductie vanaf 1880. Alfabetisch gerubriceerd naar fabriek dan wel vormgever worden hieronder met name de tegelkunst-topstukken van het museum gedocumenteerd.



Cornelis de Buin - Cornelis de Bruin, Dordtsche Kunst Potterij, 1903-06 en Plateelbakkerij ‘Delft’, 1906-23

Voor hij in augustus 1903 bij de DKP begon had De Bruin al een reeks van 19 modellen in Amsterdam voor-bereid. Gelet op in Dordt bewaard gebleven reclamefoto’s ontwikkelde hij een hele reeks van producten, variërend van aardewerk met in reliëf geboetseerde dierfiguren – een verwijzing naar toen populaire Japanse Meiji-bronzen – tot wandborden en kannen met streek-drachtmotieven en van spreuken-borden tot souvenirs. Lees meer over Cornelis de Bruin bij de DKP en PBD »

1. DKP, reliëfvaas, decor hagedis, ontwerp en uitvoering.Cornelis deBruin, h. 23 cm, 1903 (coll. Jan H. Branolte)
2. PBD, Dorna-vaas, lusterglazuur, ontwerp en uitvoering Cornelis de Bruin, toegeschreven (coll. Jan H. Branolte)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


De Distel - Streekdrachttegels

En het was De Bruin, een werkezel bij uitmuntendheid die nadat hij door professor Allebé van de Rijksacademie weggestuurd was met de woorden dat zijn manier van schilderen beter geëigend was voor de faïence-beschildering, die in de periode tot het voorjaar van 1903 als inventor van modellen en decors honderden ontwerpen aanleverde. Daar waren ook commercieel goed doordachte souvenirs als de streekdrachttegels bij. Lees meer over De Distel en haar streekdrachttegels »

1. Distel, streekdrachttegel, decor Axel, signatuur TB (Tjeerd Bottema), 15,2 x 15,2 cm (coll. Bert-Jan Baas)
2. Distel, streekdrachttegel, decor Scheveningen, signatuur TB (Tjeerd Bottema), 15,2 x 15,2 cm (coll. Bert-Jan Baas)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


De Distel – Carduustegels

Onder de naam carduus (latijn voor distel) lanceerde de fabriek vanaf 1909 tegeltjes van 7,5 bij 7,5 centimeter waarin een abstracte decoratie geperst werd met behulp van een loden matrijs. Op deze tegeltjes werd binnen de ingeperste lijnen een dikke emaille-glazuurpâte aangebracht. Tegel en emaille-glazuur bleken over bijzondere, vorstbestendige kwaliteiten te beschikken. Lees meer over De Distel en haar carduustegels »

1. Distel, carduustegel, decor gestileerde bloempot (bron: Veiling Willem Botterweg, februari 2010)
2. Distel, carduus-dekselvazen, voor 1920 (coll. Bert-Jan Baas)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


De Distel - Tableau Hotel Polen, 1915

Een tegeltableau als stille getuige van een rampzalige brand op 9 mei 1977: Het was qua aantal slachtoffers de ergste brand die Nederland kende na de Tweede Wereldoorlog. 33 Hotelgasten verloren het leven en 12 werden zwaargewond, toen het Amsterdamse Hotel Polen in de brand vloog. Over bleef een deel van het plafond hoge tegeltableau dat in maart 1915 door De Distel in de vestibule van Hotel Polen aan de Rokin-kant was aangebracht. Lees meer over De Distel - Tableau Hotel Polen »

1. De Distel, tableau van Hotel Polen, 1915 - h. 90 cm, coll. Meentwijck
2. De Distel, foto van het oorspronkelijke tegeltableau, 1915; Spaarnestad-archief
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


De tegelschilders van De Distel en andere fabrieken: Cornelis de Bruin, Willem Jansen en Willem van Norden

Gesticht in 1894 in een nog niet goed getraceerd pand aan de Amsterdamse Jan Steenstraat groeide de Plateel- en Tegelbakkerij De Distel in zes jaar uit tot een ook artistiek relevante ‘speler’ op de aardewerkmarkt. Crux voor het succes vormden twee aspecten. Eigenaar-directeur Jac. M. Lob wist allereerst heel wat kunstvakstudenten te interesseren voor zijn bedrijf. Ze schilderden eerst in De Pijp en later aan de Nieuwe Lijnbaansgracht eigen faïence-decors voor door artistiek bedrijfsleider Cornelis de Bruin ontworpen modellen. Lees meer over de tegelschilders Cornelis de Bruin, Willem Jansen en Willem van Norden

1. DKP, tegeltableau, uitvoering Cornelis de Bruin, decor Oosters tafereel naar Marius Bauer, 1903 (coll. Meentwijck)
2. Distel, tegeltableau, Paleis van Volksvlijt en Sarphatibrug, Amsterdam, uitgevoerd door Willem-Jansen, 1915 (coll. Meentwijck)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Diploma's van Plateel- en tegelbakkerij De Distel, Amsterdam uit de jaren 1900-1911

Begonnen in 1894 in de Amsterdamse Pijp met een kleine plateel- en tegelbakkerij wist directeur Jac. M. Lob op een opmerkelijke en eigenlijk heel moderne manier zijn keramiekfabriek 'in de markt te zetten'. Hij deed dit door zeer frequent deel te nemen aan vaak ook prestigieuze, nationale en internationale exposities en beurzen. Tentoonstellingen waarvoor hij ook een nadrukkelijk beroep deed op de aan zijn fabriek verbonden kunstenaars om bijzonder werk te maken. En getuige de behaalde diploma's ook met succes. Lees meer over De Distel-diploma's »

1. De Distel, diploma van Faënza in 1908 (coll. Bert-Jan Baas)
2. De Distel, diploma van Wereldtentoonstelling van Brussel in 1910 (coll. Meentwijck)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Tegeltableaus van De Distel en Goedewaagen, ontwerpen van C. A. Lion Cachet, 1912-1930

Na 1910 wist Distel-directeur Jac. M. Lob steeds meer kunstenaars van naam en faam als free-lance ontwerper aan zijn fabriek te verbinden. De meest prominente was ongetwijfeld Carel Adolph Lion Cachet (1864-1945) die eerst bij De Distel en na de verkoop van de Amsterdamse fabriek aan Royal Goedewaagen naar een voorzichtige schatting om en nabij 100 ontwerpen voor monumentale tegeltableaus op zijn naam bracht. Door Willem van Norden uitgevoerd werk dat steeds getuigt van een ongebreidelde experimenteerlust. Lees meer over de tegeltableaus van C. A. Lion Cachet »

1. De Distel, Carduus-reclametableau, ca. 1912 (coll. Meentwijck)
2. Goedewaagen, Akanthustableau voor SS Tjisidane, 1930 (coll. Bert-Jan Baas)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Delfts Blauwe tegelschilderingen van Willem Hendrik van Norden voor Plateel- en Tegelbakkerij De Distel en het Kunstatelier van Goedewaagen-Distel, 1915-1940

Bij de Plateelbakkerij De Distel werd naar verhouding tot de totale productie aan tegels, tegelplaten en tegeltableaus relatief weinig in Delfts Blauw uitgevoerd. Schilderijen van de 19e eeuwse ‘Moderne Meesters’ werden dan ook eerder polychroom en sepiakleurig uitgevoerd dan in blauw. Uitzonderingen zijn een 15 bij 15 cm metende tegel met een strandgezicht bij Scheveningen naar H. W. Mesdag of een Hollands polderlandschap. Lees meer over het Delfts Blauw bij De Distel en het kunstatelier Goedewaagen-Distel »

1. Distel, tegeltableau, decor Begin Herengracht, uitvoering Willem Hendrik van Norden, 1915 (coll. Meentwijck)
2. Goedewaagen, tegeltableau, decor Paleis op de Dam in situatie ca 1898, uitvoering Willem Hendrik van Norden (coll. Ellen Westenberg)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Sieraardewerk van Porceleinfabriek 'De Kroon', Noordwijk, 1906-1910

Hoewel het in de fabrieksnaam beoogde porselein nooit geproduceerd werd, maakte De Kroon kwalitatief hoogwaardig aardewerk maakte in de nog geen drie jaar dat de fabriek bestond. Deze kwaliteit werd gewaarborgd door de geniale schilder Henri Breetvelt. Lees meer over De Kroon. Lees meer over het Sieraardewerk van Porceleinfabriek 'De Kroon' »

1. De Kroon, tegelplaat, naar Japanse houtsnede van Kono Bairei, 1906 (Coll. Meentwijck)
2. De Kroon, siervaas, unicum van Henri Breetvelt, ca 1907 (Coll. Bert-Jan Baas)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Eerste Nederlandsche Kunstinrichting, Kampen, 1901-1902

Met een ploeg in Duitsland opgeleide porseleinschilders werd in 1901 in Kampen een kunstaardewerkfabriek gesticht die met haar tegelplaten en tableaus helemaal inspeelde op de toen grote vraag naar Delft-voorstellingen, dat wil zeggen rivier- en molengezichten in sepia en Delfts Blauw. De fabriek zou maar twee jaar bestaan. Het Keramisch Museum Goedewaagen biedt een voor Nederland unieke collectie van 12 objecten, een bruikleen uit de collectie van Bert-Jan Baas. Lees meer over Eerste Nederlandsche Kunstinrichting »

1. E.N.K.K.. tegelplaat, riviergezicht in Delfts Blauw (coll. Bert-Jan Baas)
2. E.N.K.K.. tegelplaat, riviergezicht in Delfts Blauw, met molenmerk (coll. Bert-Jan Baas)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Ambachtelijk Fries aardewerk

De in november 1989 vastgelegde doelstelling van de stichting Keramisch Museum Goedewaagen was de studie en presentatie van Nederlandse keramiek vanaf de industriële revolutie, dat wil zeggen vanaf 1880. Die doelstelling deed afbreuk aan de constatering dat de kunstenaars en fabrikanten van de periode rond 1900, net als hun geestverwanten in Engeland, als reactie op de afstomping van de massaproductie in het industriële tijdperk bewust teruggrepen op het ambacht van de late Middeleeuwen en de vroege Nieuwe Tijd. En om dit fenomeen van de Arts and Crafts-beweging recht te doen breidde het museum dankzij een waardevol bruikleen zijn collectie ook uit met vroeg Fries aardewerk. Lees meer over ambachtelijk Fries aardewerk »

1. Tjallingii, Harlingen, spreukenbord, diam. 29,8 cm; coll. Righard Atsma.
2. Lemmer of omgeving, in kerfsnee uitgevoerd spreukenbord; coll. Righard Atsma
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Tegeltableaus van het Kunstatelier Goedewaagen-Distel, uitvoering Willem Hendrik van Norden, Gouda uit de periode 1923-1961

Na een periode van drie jaar onderhandelen kocht Goedewaagen’s Koninklijke Hollandse Pijpen- en Aardewerkfabrieken in 1923 de Amsterdamse Plateel- en Tegelbakkerij De Distel. Voorzover na te gaan was de beeldend kunstenaar, keramist en ontwerper Willem Hendrik van Norden (Amsterdam 1883 – Laren 1978) de enige Distel-medewerker in loondienst, die naar Gouda verhuisde. Lees meer over de tegeltableaus van Willem van Norden vanaf 1923 »

1. Goedewaagen, tegeltableau, voorstudie tableau S.S. Nieuw Nederland, ontwerp C. A. Lion Cachet, uitvoering W. H. van Norden, 1928 (coll. KMG)
2. Goedewaagen, tegeltableau, DB, decor Interieur herberg naar Adriaen van Ostade, olieverf in Rijksmuseum, 1935, uitvoering W.H. van Norden (coll. Ellen Westenberg)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Goedewaagen's kleipijpen

Rond 1900 maakte Goedewaagen's pijpenfabriek een enorme groei door, resulterend in 1907 in de bouw van een voor die tijd zeer modern fabriekscomplex direct buiten de vroegere stadswallen aan het Jaagpad. In het Keramisch Museum Goedewaagen is een educatieve presentatie van een uniek hoofdstuk uit Gouda's geschiedenis terug te vinden. Lees meer over Goedewaagen's kleipijpen »

1. Olieverfportret van Aart Goedewaagen II uit 1952, geschilderd door Bart Peizel (Coll. Erven A. Goedewaagen III)
2. Goedewaagen, plastiek De Moriaan, M1253, 1938. (Coll. Patrick en Nicky van Bekkum)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Goedewaagen's kleipijpen - de collectie van Jan Alblas

Van 1953 tot 2006 werkte Jan Alblas als plateelschilder bij de aardewerkfabriek Royal Goedewaagen. Als jong personeelslid beschilderde hij ook Goedewaagen's pijpen. De fascinatie voor de pijpen liet hem nooit los. Hij ging hen verzamelen, ook na zijn pensionering. In 2014 kocht de Nederlandse Federatie voor Pijprokers de bijna 300 stuks in zijn collectie. De NFP schonk die pijpen aan het Keramisch Museum Goedewaagen. Lees meer over Goedewaagen's kleipijpen »

1. Goedewaagen, figurale pijp met portret Koningin Wilhelmina, 1898; coll. KMG
2. Goedewaagen, reliëfpijp met lens voor gravure, 300 jaar Watergeuzen voor Den Briel, 1872; coll. KMG
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Goedewaagen's 'Fransche' pijpen

In het laatste kwart van de 19e eeuw werden ze een rage: figurale pijpen van staatshoofden, staatslieden. Knappe portretten, maar soms ook uitgevoerd als pure karikatuur. De Goedewaagen's kochten veel ontwerpen aan, met name in Frankrijk en exporteerden die weer wereldwijd. Recentelijk kreeg het museum een interessant nieuw bruikleen van Geert Ramaker. Lees meer over Goedewaagen's 'Fransche' pijpen »

1. Goedewaagen, reliëfpijp met portret nieuwe, Republikeinse president van de USA, Harrison; coll. Geert Ramaker
2. Goedewaagen, figurale pijp, jonge vrouw gebeten door panter; coll. Geert Ramaker
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Goedewaagen's 'Gelukzalige pijproker' naar ontwerp van Piet van der Hem uit ca 1923

Als cartoonist en portretschilder genoot de aan de Rijksacademie opgeleide en van oorsprong Friese schilder Piet van der Hem grote bekendheid. En hij was het ook die voor de pijproken-campagnes van Royal Goedewaagen een aantal zeer geslaagde ontwerpen aanleverde van een zeer tevreden pijproker. Eén van die ontwerpen vereeuwigde Willem van Norden in een tegeltableau en naderhand ook in een kwalitatief hoogwaardig gelegd mozaïek. Lees meer over de monumentale uitwerking van Van der Hems ontwerp »

1. Mozaïek van Willem van Norden voor Royal Goedewaagen, ca 1934. (Coll. Patrick en Nicky van Bekkum)
2. Tegeltableau van Willem van Norden, ca 1923, vanaf oktober 1984 in zuidhal NS Station van Gouda
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Goedewaagen: gerestaureerd glas-in-lood-raam uit vroegere directiekamer in Gouda, 1923

De nieuwbouw van Goedewaagen van 1909 aan het Jaagpad werd nadien diverse malen van uitbreidingen voorzien. In 1923 werden de pijpenmakerij en de pottenbakkerij van De Star uitgebreid met de productielijn van de Amsterdamse Plateel- en Tegelbakkerij De Distel. Met die aankoop kwam ook de alleskunner Willem Hendrik van Norden naar Gouda om daar het kunstatelier te gaan leiden. Aan Van Norden wordt ook de productie van een 205 cm hoog glas-in-lood-raam togeschreven met een allegorische voorstelling van de pottenbakker. Dat raam is in april 2016 gerestaureerd door Henry Duijvestijn. Lees meer »

1. Gebrandschilderd glas-in-lood-raam van de pottenbakker, h. 205 cm, 1923 (coll. Righard Atsma)
2. Glazenier Henry Duijvestijn bij de restauratie van de loodverbindingen, april 2016
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Goedewaagen’s Koninklijke Hollandse Pijpen- en Aardewerkfabrieken, Gouda. Ontwerpen van Dick Kikkert, 1926- 1933

C.D. (Dick) Kikkert was op de HBS in Rotterdam klasgenoot van Dirk Abraham Goe-dewaagen, de jongste zoon van pijpen- en aardewerkfabrikant Aart Goedewaagen I…. Dick Kikkert ging een opleiding volgen aan de Amsterdamse Quellinus-school, die later hernoemd werd als het Instituut voor Kunst- en Nijverheids Onderwijs. Net als veel andere leerlingen van keramiekdocent Bert Nienhuis liep hij stage bij Goedewaagen. Lees meer over de ontwerpen van Dick Kikkert »

1. Goedewaagen, tegeltableau, 50 jaar Watermaatschappij Gouda, ontwerp Dick Kikkert, uitvoering in sgraffito-techniek met platina-nabrand door W.H. van Norden, 1933 (coll. Patrick en Nicky van Bekkum)
2. Goedewaagen, tegeltableau, Japonaiserie rietlandschap, naar Nihongu uit Kyoto, ontwerp en uitvoering Dick-Kikkert (coll. KMG)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Royal Goedewaagen, Art Déco-tegeltableau naar ontwerp van Dick Kikkert, ca 1933

Voor Royal Goedewaagen ontwierp de later in Amsterdam werkzame binnenhuisarchitect Dick Kikkert uiteenlopende keramiek. Eén van de meest aansprekende ontwerpen van zijn hand is een Art Déco-tableau dat vanaf ca 1933 behoorde lange tijd tot de collectie van het Kunstatelier Goedewaagen-Distel. Het Keramisch Museum Goedewaagen kreeg in december 2015 dit tableau weer in bruikleen, ditmaal van verzamelaar Bert-Jan Baas. Lees meer over de ontwerpen van Dick Kikkert »

1. Goedewaagen, Art Déco tegeltableau, ontwerp Dick Kikkert, ca 1933 (coll. Bert-Jan Baas)
2. Dick Kikkert, paneelschildering met motief karpers, ca 1930 (coll. KMG)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Keramische mozaïeken van Goedewaagen’s Koninklijke Hollandse Pijpen en Aardewerkfabrieken, 1933-1962

Veel nieuwe keramische technieken die eerst bij De Distel en later bij Goede-waagen toegepast werden voor monumentale en murale opdrachten werden vanaf 1911 geïnitieerd door de ‘kunstnijveraar’ Carel Adolph Lion Cachet (Amsterdam 1864 – Vreeland 1945). Hoewel niet direct door schriftelijke bronnen onderbouwd, moet Lion Cachets bewondering voor de in Byzantijnse stijl in de San Vitale van Ravenna in de 6e eeuw na Christus uitgevoerde mozaïeken aan de bron staan van Goedewaagen’s keramische mozaïeken. Lees meer over Goedewaagen’s mozaïeken »

1.Goedewaagen, mozaïek, reclametableau Goedewaagen met pottenbakker, ontwerp en uitvoering W.H. van Norden,1933 (coll. Bert-Jan Baas)
2.Goedewaagen, mozaïek, tondo in Byzantijnse stijl, ontwerp en uitvoering Lode Sengers (coll. Erven Aart Goedewaagen III)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Goedewaagen's vooroorlogse serviezen

De pijpen en grof-aardewerkfabriek Goedewaagen ging zich vanaf 1920 op de productie van gegoten aardewerk richten. Serviezen voor de nieuwe middenstand waren vanaf toen mede het doel. Van diverse keramisten-ontwerpers werden al voor 1940 serviezen in productie genomen; modelleur Jan van Breukelen leverde de meeste ontwerpen aan. Uit eigen collectie brengt het museum een aantal opmerkelijke ontwerpen. Lees meer over Goedewaagen's serviezen van 1920 tot 1940 »

1. Goedewaagen, servies Lotus, 1923; ontwerp Bert Nienhuis (toegeschreven); coll. KMG
2. Goedewaagen, servies Tiara, 1936; ontwerp Bert Nienhuis; coll. Fam. Tak
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Goedewaagen's naoorlogse Retro-aardewerk van Willem Hendrik van Norden en Chris de Moor, 1949-1955

Volgens de kunsthistorische literatuur is het de Plateelbakkerij Flora die in de keramiekstad Gouda de fakkel van de vernieuwing en daarmee de aansluiting bij de moderne kunst uitdroeg. Niets is minder waar. Bij Goedewaagen sloot Willem Hendrik van Norden al in de oorlogsjaren aan bij de experimenten van voor 1940. Ook de Haagse schilder Chris de Moor droeg vanaf 1949, werkend in het Kunstatelier Goedewaagen-Distel in zijn schilderingen op aardewerk de geest van de New Look uit. Lees meer over Goedewaagen's Retro-aardewerk. Lees meer over Goedewaagen's naoorlogse Retro-aardewerk »

1. Goedewaagen, vierdelige tegelstrip, 15 x 15 cm per tegel, met speelse citaten naar Miro, Picasso en Der Blaue Reiter, 1953-1955 (coll. Patrick en Nicky van Bekkum)
2. Goedewaagen, wandbord, perseelschildering Chris de Moor (coll. Patrick en Nicky van Bekkum) Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Royal Goedewaagen's remake in 1992 van een Art Nouveau-tableau naar ontwerp van Bert Nienhuis uit 1902

In 1902 kocht Distel-directeur Jac. M. Lob de Amsterdamse tegelfabriek Lotus van de van oorsprong Groninger kunstenaar-ontwerper Bert Nienhuis (1873-1960). Het was een voor Nienhuis uiterst belangrijk jaar. Naar zijn ontwerpen werden aan de Van Eeghenstraat stadvilla's van monumentale geveltableaus voorzien in de geest van de Duitse Jugendstil. Voor de Leesbibliotheek aan het Rokin - later het gebouw van Sotheby's Amsterdam - ontwierp hij in bijna tere aquareltinten de floraal geabstraheerde betegeling van schoorsteenmantels, nu te zien in het Nederlands Tegelmuseum. Royal Goedewaagen voerde in opdracht in 1992 een tegeltableau uit naar een symmetrisch aquarelontwerp van Nienhuis van voor de zomer van 1902, dat bij De Distel en later bij Royal Goedewaagen bewaard bleef. De fijne lineaire stilering is nog helemaal in de trant van Nienhuis' eerdere kraanvogel-tableaus voor de Lotus. Lees meer over de Goedewaagen remake »

1. De Distel, aquarelontwerp van Bert Nienhuis voor tegeltableau, voor mei 1902; tot juli 2012 coll. Royal Goedewaagen
2. Royal Goedewaagen, remake van Distel-tableau, 1992 door Gerard van Doorn, 70 x 70 cm; coll. Ellen Westenberg
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Plateel- en Tegelbakkerij De Distel, zevendelig tegeltableau, Herestraat 101, Groningen, 1903, ontwerp Bert Nienhuis; Goedewaagen-replica augustus 1990

Nogal spectaculair was (in 1903) nog de opdracht van architect A. Th. Van Elmpt om op de gevel van het door hem verbouwde winkelpand aan de Herestraat 101 in Groningen, ingebed in diens Nieuwe Kunst- vormgeving, zeven tableaus aan te brengen. Voor het Distel-oeuvre zou het ontwerp dat naar alle waarschijnlijkheid van Bert Nienhuis stamde, veruit het meest in de sfeer van de Tsjechische Jugendstil-kunstenaar Alfons Mucha worden uitgevoerd. Lees meer over de Distel-tableaus aan de Herestraat 101 in Groningen en de replica van 1990 »

1. Goedewaagen-Gouda, werk aan repliek Distel-tableau Herestraat-101 van 1903, Groningen, links Gerard van Doorn, rechts Piet de Jong, voorjaar 1990
2. Goedewaagen-Gouda, repliek Distel-tableau Herestraat-101 van 1903, Groningen, opgeleverd augustus 1990
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Faïencefabriek 'Holland', Utrecht, 1893-1905

Dankzij een kapitale schenking van M. Schoonbroodt in 2015 van 21 objecten van de Faïencefabriek 'Holland' uit Utrecht kan het Keramisch Museum Goedewaagen een heel bijzondere blik geven op de sieraardewerkproductie van Willem Mijnlieffs fabriek tussen 1893 en 1905. De faïence-decors hebben wat weg van wat bij Rozenburg opgang deed, maar waren doorgaans lichter van kleur. Uniek zijn met name de neobarokke modellen. Lees meer over het sieraardewerk van de Holland-Utrecht »

1. Holland-Utrecht, Pendule, h. 48 cm (coll. KMG)
2. Holland-Utrecht, Amfoor, h. 34 cm (coll. KMG)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Tegelfabriek Holland-Utrecht, tableau en tegels 1900-1905

De Faience- en Tegelfabriek Holland-Utrecht werd in 1893 gesticht net onder de zuidelijke stadsgrens van Utrecht aan de Vaartse Rijn door Jan Willem Mijnlieff (1862-1937). Op deze locatie bevond zich eerder de tegelfabriek Schillemans. Die fabriek kon de gewenste modernisering naar de in het begin van de jaren 90 al populaire Frans-Belgische Art Nouveau niet doorvoeren. Lees meer over de tegelkunst van de Holland-Utrecht »

1. Holland-Utrecht, tableau, decor Waag-Nieuwmarkt, Amsterdam, sepia-schildering, voor 1906 (coll. Meentwijck)
2. Holland-Utrecht, tegel. decor romantische ridderscène, ontwerp Jac. Van den Bosch (toegeschreven), voor 1906 (coll. Meentwijck)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Nederlandse koeienplastieken van toen en nu

Vrijwel alle, grote keramiekfabrieken brachten in het verleden en heden koeienplastieken uit. En het is dan ook een collector's item van jewelste. Met een interessant bruikleen van Righard Atsma documenteert het Keramisch Museum Goedewaagen die productie, uitgevoerd in kobalt blauw en polychroom. Opmerkelijk zijn met name de Tichelaar-producties. Dat de aardewerkfabriek Royal Goedewaagen met succes gedecoreerde koeienplastieken uitbrengt, wordt in het museum en bij de door de museumstaf verzorgde rondleidingen ook meteen duidelijk. Lees meer Nederlandse koeienplastieken van toen en nu 1890 »

1. Tichelaar's, Makkum, plastiek van koeien melken, polychroom, ca 1925; coll. Righard Atsma
2. PZH, Gouda, M5027, plastiek van koeien melken, Delfts Blauw, 1935-50; coll. Righard Atsma
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Chris Lanooy, glazuurtovenaar van de Veluwe

Zonder enige twijfel is Chris Lanooy Nederlands belangrijkste kunstpottenbakker van voor de Tweede Wereldoorlog geweest. Werkend bij de HAGA in Purmerend leerde hij bij glazuurgrootmeester Gerrit Offermans de lustertechniek kennen. Mateloos geboeid door Oost-Aziatische glazuren bracht hij op de Wereldtentoonstelling van Brussel in 1910 en op zijn solo-tentoonstelling in het Amsterdamse Stedelijk voor Nederland grensverleggende potterie. Vanaf 1920 werkte hij in Epe op de Veluwe. Lees meer over Chris Lanooy »

1. Chris Lanooy, kalebasvaas, 1910 Wereldexpositie, h. 20,3 cm; coll. Bert-Jan Baas
2. Chris Lanooy, rode lustervaas, 1913, h. 15,4 cm; coll. Bert-Jan Baas
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Bert Nienhuis (1873-1960) kunstglazuren

Wat ontbrak in de collectie was het kunstaardewerk met Chinees en Japanse invloeden van Nienhuis. Hieraan ging hij zich wijden, toen hij zich in november 1911 in de kunstenaarskolonie van Karl Ernst Osthaus in Hagen vestigde. Daar bestudeerde hij Oostaziatische glazuren. Hij zou er zijn leven lang aan verslingerd blijven. Zozeer dat hij in vakkringen de bijnaam ‘de Chinees’ kreeg. Lees meer over de kunstglazuren van Bert Nienhuis »

1. Bert-Nienhuis, Japonaiserie, theeceremonievaas, ca 1916, Hagen (Dld), Jaarboek VANK, 1919, fotopagina 27
2. Bert-Nienhuis, unicum-vazen, links 1949 (coll. Bert-Jan Baas), midden 1916, Japonaiserie (legaat M. A. Kikkert-Verheus, coll. KMG), rechts 1938 (coll. Bert-Jan Baas)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


De schopschijf van Bert Nienhuis uit 1912 - een eeuw keramiekgeschiedenis

De keramiste Adri Baarspul bedacht het Keramisch Museum Goedewaagen op een vorstelijk geschenk: de schopschijf die voor Bert Nienhuis in het kunstcentrum Hagen van de mecenas Karl Ernst Osthaus in 1911 gebouwd werd, toen hij van industrieel vormgever overging naar de potterie. Na zijn dood in 1960 ging Nienhuis' atelier én de schijf over naar het jonge keramisten-echtpaat Jan de Rooden en Johnny Rolf. Deze nu internationaal befaamde keramisten deden op hun beurt in 1987 de schijf over aan Adri Baarspul, keramiste in Landsmeer. Lees meer over de schopschijf van Bert Nienhuis uit 1912 »

1962, Johnny Rolf op de schopschijf van Bert Nienhuis in 1962 (Foto: Frits Weeda)
2015, de 104 jaar oude schopschijf van Bert Nienhuis in Keramisch Museum Goedewaagen (Foto: Daan Kroeze)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Plateelbakkerij 'Delft', 1897-1902 Amsterdam, 1902-1923 Hilversum

Op een enkel keramisch monument na herinnert niets meer in Hilversum aan het bestaan van de tussen 1902 en 1923 zeer succesvolle Plateelbakkerij 'Delft' die internationaal ook wel bekend stond als de fabriek van Briegleb. De van oorsprong Duitse industrieel Otto Briegleb die ook eigenaar was van de Ripolin Verffabriek aan de Laarderweg in Hilversum, wist zijn in origine als fabriek van Delfts Blauw gesticht bedrijf uit te bouwen tot een heel belangrijke producent van tegels, tegelplaten en tegeltableaus. Op de Wereldtentoonstelling van 1905 in Luik en die van 1906 in Milaan trok de PBD grote, publieke belangstelling met haar tegeltableaus. Het Nederlands Tegelmuseum in Otterlo presenteert een aantal tableaus van de PBD, maar op grond van het unieke bruikleen van Bert-Jan Baas brengt het Keramisch Museum Goedewaagen op zaal veruit de meest uitvoerige collectie. Lees meer over Plateelbakkerij 'Delft' - Deel 1 » en Lees meer over Plateelbakkerij 'Delft' - Deel 2 »

1. PBD, tegeltableau, decor Opstanding (coll. Bert-Jan Baas)
2. PBD, uit serie Founding Fathers, tegeltableau George Washington, vermoedelijk 2e helft jaren 20 (coll. Bert-Jan Baas)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Plateelbakkerij ‘Delft’, Hilversum – tegelplaten van Cornelis (Corns) de Bruin

In 1905 kreeg de Amsterdamse tegelhan-delaar Arnold Heystee een prominente rol in de productie van tegeltableaus van de Pla-teelbakkerij ‘Delft’ in Hilversum. Als protégé van Heystee ging Cornelis de Bruin aan de slag voor het aanmaken van eigentijdse keramiek. Hij schilderde tegelplaten en maakte een bijzondere reeks kunstkeramiek dat uitgebracht werd onder de naam Dorna. Lees meer de tegelplaten van Cornelis de Bruin »

1. PBD, tegelplaat, decor Molengezicht, unicum Corns-de-Bruin, 1909 (coll. Bert-Jan Baas)
2. PBD, tegelplaat, breiende schaapsherder, unicum Corns de Bruin,1909, 60 x 40 cm (coll. Bert-Jan Baas)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Plateelbakkerij ‘Delft’, Hilversum. ‘Echt Hollands’

Het was ook De Bruin die zijn streekdrachtenwerk voor De Distel tot 1903 bij de PBD voortzette. Intrigerend zijn bijvoorbeeld de twee kruiken met het kenmerkende De Bruin-motief van het breien. Niet alles kreeg naast het driehoekige fabrieksmerk van de PBD ook een herkenbare schilderssignatuur. Lees meer over de typisch Hollandse motieven van de PBD »

1. PBD, streekdrachttegel, decor Scheveningen,1905 (coll. Bert-Jan Baas)
2. PBD, tegelplaat, unicum decor boerenschuur, ontwerp en uitvoering Corns de Bruin, biscuit Gien (coll. Bert-Jan Baas)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


PBD-tegelplaten en -tableaus op basis van de Heystee-catalogus voor het Rembrandt-jaar 1906

De 300-jarige herdenking van de geboortedag van Rembrandt in 1906 inspireerde de ambitieuze tegelhandelaar Arnold Anthonius Marie Heystee (1876-1941) tot een even gedurfd als modern ogend marketingconcept voor zijn tegelwerk-edities. Hij bracht een Nederlandse en Engelstalige koperdiepdruk-catalogus uit met zwart-wit reproducties naar zowel 17e eeuwse schilderijen als naar olieverven van zogenaamde Moderne meesters uit de tweede helft van de 19e eeuw. Lees meer over het tegelwerk van de PBD in het Rembrandtjaar 1906 »

1. PBD, tegelplaat, sepiakleurig, naar.Jozef Israëls, Zoon van het oude volk, 1909 (coll. Bert-Jan Baas)
2. PBD, tegeltablea, sepiakleurig, naar B. L. Blommers, ‘Terugkeer van de vissers’ (coll. Bert-Jan Baas)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Plateelbakkerij Delft, Hilversum, gelegenheidstableaus, 1910-1923

Kort na 1900 werd het een rage. Jubilerende fabrikanten, verzekeraars, winkels en bestuursorganisaties lieten bij de grote faïence- en plateelfabrieken tegeltableaus schilderen. Naast Porceleyne Fles en Rozenburg waren de uitvoerders vooral de Amsterdamse tegelbakkerij De Distel en de Hilversumse Plateelbakkerij Delft. Lees neer over de gelegenheidstableaus van de PBD »

1. PBD, gelegenheidstableau, decor 10-jarig bestaan Transito-maatschappij, 1910 (coll. Meentwiijck)
2. PBD, gelegenheidsltableau, decor Korsten, 1923 (coll. Meentwijck)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Nieuwbouw rond de Dam 1898-1914, gedocumenteerd in tegeltableaus van PBD en Goedewaagen

Als er één plek in Amsterdam getuigt van de plotselinge welvaart in handel en industrie rond 1900 – de bloeitijd ook van de Nieuw Kunst, Art Nouveau of Jugendstil –. dan is dat de bouwontwikkeling langs de Noord-Zuid as van het Centraal Station tot en met de Ferdinand Bolstraat. Lees meer over de tegeltableaus met de Dam als motief »

1. Ansichtkaart van de Dam in Amsterdam, met standbeeld Naatje, ca 1898
2. PBD, tegeltableau. Decor Dam, Amsterdam in ca 1898, Delfts Blauwe schildering 1913-1914 (coll. Jan Baas)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Tegelhandel Heystee, tegeltableaus uitgevoerd door de Hilversumse Plateel Bakkerij (HPB) in Art Déco-stijl

In 1923 deden PBD-eigenaren Heystee & Smit het bedrijf over aan meesterschilder Nico Oosterhoff. Oosterhoff verliet het door Gust Briegleb gebouwde fabriekspand van de PBD aan de Laardeweg 125 en betrok een nieuwe behuizing aan de Zeedijk 25 in Hilversum. Lees meer over de Art Deco-tableaus van Nico Oosterhoff »

1. Heystee-HPB, gelegenheidstableau Colnot, 1930 (coll. Meentwijck)
2_Heystee-HPB, gelegenheidtableau Zeilmakerij.1931 (coll. Meentwijck)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Tegelwerk van Porceleyne Fles, Delft

Vanaf de jaren 80 van de 19e was het de Delftse aardewerkfabriek De Porceleyne Fles die in Nederland een prominente rol vervulde als producent van monumentale tegeltableaus en bouwkeramiek. Het waren Adolf le Comte (Rijswijk, 1850 – Den Haag, 1921), docent ook aan de Polytechnische School in Delft, en Leon Senf (Delft, 1860 – Alkmaar, 1940), die jaren achtereen in diverse keramische technieken tableaus uitvoerden. Lees meer over de tegelkunst van de Porceleyne Fles »

1. Porceleyne Fles, gelegenheidstableau decor ESVEHA, vh P.H. Simons, 1926 (coll. Meentwijck)
2. Porceleyne Fles, reliëftegel, LSV-lustrum 1935, ontwerp Richard Roland Holst (coll..Julius Branolte)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Potterij Rembrandt, Utrecht 1906-08 en Nijmegen 1908-25

Niet alleen de Amsterdamse Pla-teel- en Tegelbakkerij De Distel bracht een grote serie streekdrachttegels uit, ook Pieter Köhlers Potterij Rembrandt lanceerde kwalitatief goed geschilderde streekdrachtmotieven. Lees meer over het tegelwerk van Potterij Rembrandt »

1. Potterij Rembrandt, Utrecht, streekdrachttegel, decor Volendam, 1906-1908 (coll. Bert-Jan Baas)
2. Potterij Rembrandt, Utrecht, streekdrachttegel, decor Walcheren, 1906-1908 (coll. Bert-Jan Baas)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Haagsche Plateelfabriek Rozenburg 1883 – 1914, Daniël Harkink en andere Haagse schilders voor 1890

Bij de stichting van de Plateelfabriek Rozenburg in 1883 koos de nieuwe fabriek voor een eigen, toen ook grensverleggende moderne keramiek. Daarmee kwam ook een uitgebreide productie van tegels, tegelplaten en tegeltableaus op gang. Sleutelfiguur daarbij was Daniël Harkink. Hij hielp geestverwante jonge kunstenars op weg bij het plateelschilderen en was ook verantwoordelijk voor de decoratietechnieken. Lees meer over tegels en tegelplaten van Daniël Harkink en zijn collega's van voor 1890 »

1. Rozenburg, tegelplaat 'Dans in de schuur', naar Bega, door Daniël Harkink, 1888 (coll. Bert-Jan Baas)
2. Rozenburg, tegelplaat, door Gerke Henkes, 1886 (coll. Bert-Jan Baas)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Haagsche Plateelfabriek Rozenburg 1883 – 1914, Willem de Zwart en Cornelis Koppenol voor 1890

Jonge Haagse kunstenaars als Willem de Zwart en Cornelis Koppenol kregen in de nieuwe fabriek van Rozenburg eveneens de kans om tegels en tegelplaten te gaan schilderen. Het Keramisch Museum Goedewaagen heeft inmiddels een voor Nederlandse musea unieke collectie aan vroege Rozenburg-tegels en -tegelplaten van voor 1890. Lees meer over het werk van Willem de Zwart »en Lees meer over het werk van Cornelis Koppenol »

1. Rozenburg, tegel, 'Bruggetje, door Willem de Zwart (coll. Meentwijck)
2. Rozenburg, tegeltableau, 'Wintertje', door Cornelis Koppenol en Daniël Harkink (coll. Meentwijck)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Rozenburg-tegeltableau van prinses Wilhelmina in 1891, schildering Daniël Harkink

Op 23 november 1890 overleed koning Willem III. Zijn troongerechtigde dochter prinses Wilhelmina was op dat moment 10 jaar; opvolgen kon zij pas in 1898 na het bereiken van de achttienjarige leeftijd. Haar moeder, koningin Emma, zou tot dien als regentesse optreden. De in Den Haag gevestigde hoffotograaf Alphonse Zimmerman maakte vermoedelijk nog voor de jaarwisseling statiefoto's van de prinses alleen en van haar met haar moeder. De foto van de jonge prinses werd eind augustus 1891 als bron gebruikt door Daniël Harkink voor zijn op bijzonder knappe manier geschilderde tegeltableaus. Hij maakte er twee tegelijk, één in 40 tegels en één in 70 tegels. Het Keramisch Museum Goedewaagen kreeg de kleine versie in bruikleen; naderhand bleek dat de 70 tegels grote versie, overgeschilderd met een witte guirlande-bies met een kroon en oranje-appeltjes in 1902 door koningin Wilhelmina geschonken werd aan de uit Zuid-Afrika verbannen president Paul Kruger. Lees meer over het Rozenburg-tableau van 1891 »

1. Rozenburg, tegeltableau, Prinses Wilhelmina, 5 bij 8 tegels, 1891 (coll. Meentwijck)
2. Rozenburg, tegeltableau, Koningin Wilhelmina, 7 bij 10 tegels, 1898-1902 (coll. Zuid-Afrikahuis, Amsterdam - foto G. Serné)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Rozenburg-tegeltableaus van 1892-1899

Niet in het Delfts Blauw, zoals bij de Porceleyne Fles toen gangbaar, maar in het sepia en polychroom bracht de fabriek Rozenburg ook monumentale tegeltableaus uit. Ook hierbij ging Daniël Harkink voorop, maar de naam van Albertina Wijnhoff, de eerste vrouwelijke meesterschilder op keramiek van Nederland, moet eveneens genoemd worden. Dat Harkink zelf zeer sterk beïnvloed was door het schilderwerk van de late Rembrandt, overigens net zo als het werk van de toen bijzonder populaire kunstschilder Johannes Bosboom, blijkt uit zijn rembrandteske schilderwerk van het kerkinterieur van de Haagse Grote Kerk naar Bosboom en het clairobscur in zijn tegelschildering van de poorten van het Binnenhof in Den Haag. Lees meer over de monumentale tegeltableaus van Rozenburg »

1. Rozenburg-tegeltableau, Poorten van het Binnenhof in Den Haag, unicum door Daniël Harkink, ca 1899 (coll. Yvon Kerkhoven)
2. Rozenburg-tegeltableau, Interieur van de Grote of Jacobskerk in Den Haag, door Daniël Harkink naar J. Bosboom, ca 1899 (coll. Meentwijck)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Haagsche Plateelfabriek Rozenburg, Art Nouveau-tegeltableaus, Centraal Station, NS Groningen, 1894-1896

Het belang van deze in 1894-96 bij Rozenburg uitgevoerde lambrisering met haar florale patroon van bladeren en wortels is, dat het patroon in wezen een - in ieder geval voor Noord-Nederland – heel vroege verwerking van Art Nouveau-motieven is. Lees meer over de Rozenburg-tegeltableaus in het Groninger station »

1. Rozenburg, tegeltableau uit voormalig bagagedepot, Centraal Station Groningen, 1894, ontwerp Franc. H. Bachg (coll. KMG)
2. Rozenburg, tegeltableau Stationshal Groningen, 1895, ontwerp Franc. H. Bachg (midden-tableau westelijke wand)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Rozenburg, monochrome tegeltableaus, periode 1892-1895

In de vroege jaren 90 van de 19e eeuw ging de Haagsche Plateelbakkerij Rozenburg zich ook nadrukkelijk richten op de productie van tegels, tegelplaten en tegeltableaus. Anders dan bij de Porceleyne Fles waar in die periode bij de monumentale tableaus relatief veel in Delfts Blauw uitgevoerd werd, werden de Rozenburg-tableaus monochroom in grijs en in sepia geschilderd. Alsof je kijkt naar foto’s van die tijd. Lees meer over de vroege, monochrome Rozenburg-tegelkunst »

1. Rozenburg, tegeltableau. sepiakleurig, naar Gerke Henkes ‘Bestuur Oudemannenhuis’, uitvoering Daniël Harkink (coll. Bert-Jan Baas)
2. Rozenburg, tegeltableau, sepiakleurig, ontwerp en uitvoering Cornelis Koppenol, (coll. Meentwijck)
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.


Plateelbakkerij Zuid-Holland, 1898-1964 Gouda: Willem Hartgring en Utagawa Hiroshige

Het Keramisch Museum Goedewaagen presenteert een voor Nederlandse museumbegrippen unieke matplateel-collectie van de Plateelbakkerij Zuid-Holland met als NP (Nieuw Porselein) betiteld sieraardewerk met decors die ontworpen zijn door Willem Hartgring (1874-1940). Deze getalenteerde plateelschilder was in 1908 weggekocht bij de Haagse Rozenburg-fabriek waar hij in Japanse stijl eierschaalporselein beschilderde met vogel- en bloemmotieven. In Gouda zou hij tot in 1917 op aardewerk zijn Matvogel en Matbloemen-decors laten schilderen, een toen ongekend marktsucces. Hartgring blijkt in zijn vogel- en bloemenfiguratie beïnvloed door de Japanse houtsnede-kunstenaar Ando (Utagawa) Hiroshige (1797-1958) wiens aan het eind van de 19e eeuw ook in Europa ontdekte oeuvre gretig verzameld en nagevolgd werd. Lees meer over Plateelbakkerij Zuid-Holland »

1. PZH, piedestal met decor Goudfazant, unicum, ca 1908
2. Utagawa Hiroshige, detail kleurhoutsnede, spreeuwen
Klik op de afbeeldingen om hen te vergroten.